معرفی شهر بم

معرفی استان کرمان

استان کرمان پهناورترین استان ایران است. این استان که در ناحیه جنوب شرقی کشور واقع شده, بدلیل موقعیت جغرافیایی خود دارای منابع طبیعی و جاذبه های زیست محیطی ارزشمندی است. خاک حاصل خیز, معادن غنی و آب و هوای چهار فصل همواره در طول تاریخ چشمهای فراوانی را به سوی این سرزمین خیره نموده و اذهان بی شماری را در اندیشه دست یابی به ثروت بی کران آن به فکر فروبرده.است است

شهر بم

در استان کرمان و از تهران پایتخت کشور ۱۲۸۳ کیلومتر فاصله دارد و در دشت وسیعی بین دو رشته جبال بارز و کبودی قرار گرفتهاست. آب و هوای آن در سمت جلگهای گرم و در نواحی کوهستانی معتدل است. تاریخ قدیمی این شهر با تاریخ شهر قدیمی ارگ بم که بزرگترین شهر خشتی جهان است، درآمیخته است. ارگ تاریخی شهر بم، این بزرگترین بنای خشتی جهان، صنعت گردشگری استان را پر رونق نموده کما اینکه هر ساله هزاران گردشگر داخلی و خارجی به شوق دیدار این اسطوره تمدن بشری لااقل یک شب را در این استان بیتوته کرده اند. خرمای لذیذ و دلچسب بم سالهاست که طعم شیرینش را بر ذائقة دنیا بر جای گذاشته و جهانی از مرکبات بی مثالش لذت برده است. هنوز هم کشتزارها و باغستانهای این شهر، عطش خود را با آب قنات یا کاریز- شیوه آبیاری سنتی درایران - فرو می نشانند

تاریخچة بم

بم در قدیم یکی از پنج کوره ایالات فارس بوده. بم در مسیر جاده هایی که جنوب شرقی ایران را با سیستان، افغانستان و بلوچستان مرتبط می کند قرار دارد. به همین جهت این شهر از دوره ساسانیان اهمیت نظامی و بازرگانی زیادی داشته است. این شهر در سال 1131 هجری قمری به تصرف محمود افغان درآمد، ولی به علت شورشی که در قندهار روسی داد آنجا را رها کرده و عازم قندهار شد ولی بار دیگر در سال 1134 هجری قمری بر بم استیلا یافت و این وضع تا سال 1143 که نادر شاه افشار، اشرف افغان را شکست داد ادامه داشت. در همین شهر بود که لطفعلی خان زند در سال 1209 هجری قمری توسط عوامل آغا محمدخان قاجار دستگیر شد. شهر و قلعه باستانی بم یکی از یادگارهای شگفت معماری فلات مرکزی ایران می باشد.

شهر بم یکی از کهن ترین مراکز شهر نشینی ایران بود. تپه های تاریخی ”بیدرون“ در 10 کیلومتری شمال و تل آتشی در دراستان در فاصله 30 کیلومتری شرق بم که متعلق به هزاره های دوم تا چهارم قبل از میلاد مسیح است گواه این قدمت است. زندگی در بم و اطراف آن از شش هزار سال قبل شکل گرفته و در دورانی از تاریخ در مکانی که ” ارگ “ نامیده می شد و در زلزله اخیر ویران شد، به وجود آمده بود. بم بعلت قرار گرفتن در مسیر یکی از مهمترین شاهراههای بین المللی عهد باستان ” راه ادویه “ نام گرفته بود که از شعب اصلی و مهم راه ابریشم محسوب می شد. راه تجارت بین شرق و غرب که اهمیت استراتژیک مهمی داشت. صنعت ابریشم بافی به احتمال قوی از چین و از طریق جاده ادویه (از طریق هند) به بم رسیده بود. شهرهای بزرگی مانند نرماشیر، ریگان، دارزین و سنا در منطقه وجود داشته که این شهرها تا قرن ششم هجری از آبادانی فراوان برخوردار بوده و در دوره های فترت بعدی از بین رفته اند. علاوه بر ارگ بم آثار باقیمانده از این شهرها و قلعه های باستانی با عظمت دیگری مانند قلعه های پیرماه شاه (افضل آباد)، قلعه جمالی، دارستان، قلعه (قلعه شهید)، قلعه نعیم آباد و آثار دیگری در منطقه مشاهده می شود که نشان از تمدن کهن و آبادانی منطقه داشت.

شهر بم دارای دو بخش کاملا متمایز میباشد، یکی شهر قدیم آن است که از آن به نام ارگ بم یاد میشود و وجود این بخش بر ارزش و اعتبار بم افزوده است و بخش دیگر آن شهر جدید بم تلقی میگردد، که این بخش ضمن فراگرفتن محدوده ربض شهر قدیم، قصبههای قدیمی را به هم متصل ساخته است و مجموعاً حدود چهل محله قدیمی را در خود جای داده که بعضی از این محلات ریشه در دوران گذشته و تاریخی بم دارند.

شهر قدیم بم که قسمتی از آن روی کوه واقع شده، به صراحت نمیتوان تاریخ دقیقی را برای آغاز آن مشخص کرد و هیچ منبع مستند تاریخی، زمان ساخت آن را تعیین نکرده؛ ولی آنچه مسلم است، این است که بنیان آن قبل از دوران اسلامی طرح ریزی شده و به صورت شهری مهم و پر رونق در پهنه ایران نمودار شده است.

شهر امروز بم از دوران قاجار با تخلیه تدریجی ارگ از ساکنین شکل گرفت و به موازات آن کالبد ارگ رو به ویرانی نهاد. این روند تا زمان پهلوی اول تا بدانجا ادامه یافت که ارگ قدیمی، یکپارچه از ساکنین تهی گشت و شاید تنها گروههای گریزان از جامعه آن را مأمن خود یافتند.

اهمیت مکانی بم

بم بر سر راه هندوستان، خراسان، فارس و بنادر هرمز قرار دارد. به روایت سادهتر مکان برخورد دو جاده بزرگ بازرگانی مشرق زمین یعنی، جاده ابریشم و جاده ادویه بوده است. رونق بافندگی و حجم قابل توجه محصولات کشاورزی، جایگاه ارزندهای را برای این شهر در بازرگانی جهان اسلام تعریف نموده است. گزارشهای مقدسی و ابن حوقل درباره بافندگی در بم و به ویژه تاکید بر صادرات آن گواهی محکمی در پیوند بازار بم با بازارهای جهانی است.

آثار تاریخی بم

به گفتگو مهمترین اثر تاریخی موجود در بم همان ارگ تاریخی است که از آن چنان اهمیتی برخوردار است که سایر آثار دیگر را تحت الشعاع خود قرار داده است. با این حال آثار مهم دیگری نیز خارج از حصار ارگ واقعند که هر کدام یادآور برگهای از تاریخ و فرهنگ شهر هستند. مهمترین این آثار عبارتند از : قلعه کوهک که به قلعه دختر نیز معروف است و ویرانههای آن در 5/1 کیلومتری ارگ تا قبل از زلزله پابرجا بود. تاکنون درباره آن کاوشهای باستان شناسی کاملی صورت نگرفته است. بسیاری آن را کهنتر از ارگ دانسته و به راحتی میتواند در شمار پرستشگاههای آناهیتا قرارگیرد.

ارگ بم

در شمال شرقی شهر بم، در دامنه صخرهای عظیم، قلعه مستحکمی را پی افکندهاند که به ارگ بم معروف است. این قلعه، شهر قدیم بم است. این شهر قدیم از چهار قسمت و 38 برج دیدهبانی تشکیل شدهاست. در طرف جنوب قلعه 4 حصار و در طرف شمال شرقی آن یک حصار بزرگ وجود دارد. مصالح اصلی بنا خشت خام، گلرس و کاه است، ولی در بعضی قسمتهای آن سنگ و آجر و تنه درخت خرما نیز بکار رفتهاست. قسمتهای مختلف قلعه به ترتیب عبارتند از: دروازه ورودی، محله عامه نشین، سربازخانه و بنای مرکزییا حاکمنشین.

خانههای عمومی در کنار کوه و بر روی زمین مسطح بنا شده و از نظر شهرسازی مجموعهای کامل است. مکانهای شناخته شده آن، راهرو اصلی (بازار)، حسینیه، مسجد (آتشکده)، زورخانه، حمام (عمومی) و سابات کلیمیی هاست. بیشتر خانههای عامه متصل به هم ساخته شده و غالب آنها به همدیگر راه دارند. در بعضی خانهها آثار حمام اختصاصی به چشم میخورد. تعدادی از ساختمانها بصورت دو طبقه ساخته شده که به احتمال زیاد بر اثر افزایش جمعیت بوده است. بعد از ورودی، یک راه اصلی تا دروازه دوم کشیده شده که قسمتی از این راهبازار شهر است. آثار کارگاه نانوایی، روغنگیری و قفسههای خشتی بازار، نشانی از رونق گذشته آن است. بهموازات راه اصلی، دو راه دیگر نیز به دروازه دوم اتصال دارد. حسینیه فهرست صفحه: یک محوطه بزرگ، ایوان دو طبقهقرینه و چند اتاق است و سه منبر خشتی دارد. زورخانه از چهار ایوان، یک گنبد و یک گود تشکیل شده است.ارگ بم دو مسجد بنام مسجد جامع و مسجد حضرت محمد (ص) دارد. حمامی نیز در محل عامه وجود داشتهکه در حال حاضر منهدم شده است. بعد از دروازه دوم، اصطبل، حصار و اتاقهایی مخصوص نگهبانان وجوددارد. بعد از دروازه سوم سربازخانه، خانه فرمانده قشون و آسیاب بادی قرار دارد. در مرکز قلعه، عمارت چهارفصل سه طبقه بهجامانده که محل استقرار حکومت قلعه بوده است. در کنار این بنا، حمام اختصاصی حاکم وچاه آب وجود دارد. بنای قلعه را به بهمن اسفندیار نسبت میدهند. سابقه ارگ بم به قبل از اسلام مربوط است وبارها بازسازی شده است.

ییلاقات ده بکری

ده بکری از توابع شهرستان بم در دامنه کوه شیروجبال بارز واقع شده است. کوههای آن ازدرختان جنگلی پسته، بادام و بادام وحشی پوشیده است. ده بکری در درهای سرسبز و خنک واقع شده و ازدرختهای گردو، بادام، صنوبر و... پوشیده شده است. در این ده خانههای ویلایی نسبتاً مدرنی ساخته شده و درفصل تابستان جمعیت زیادی را به سوی خود جذب میکند.

موقعیت جغرافیایی بم

شهرستان بم یکی از ده شهرستان استان کرمان است ، حدود تقسیمات کشوری آن از شمال به شهرستان کرمان و از شرق به شهرستان زاهدان و از جنوب به شهرستانهای ایرانشهر و جیرفت و از غرب به بخش راین که امروزه به شهرستان کرمان الحاق یافته منتهی میگردد. براساس آخرین تقسیمات کشوری

بخش مرکزی شهرستان بم شامل:

دهستان حومه (بم)

دهستان دهبکری

دهستان کرک ونارتیج

پده (بم)

شهرها: بم و بروات طبق آخرین تغییرات در تقسیمات کشوری؛ (در زمستان ۸۹) شهرستان بم دارای دو بخش به نامهای: بخش مرکزی: به مرکزیت شهر بم

بخش بروات: به مرکزیت شهر بروات میباشد و بخشهای سابق نرماشیر و روداب شرقی از شهرستان بم جدا شدهاند.

این شهرستان بین 57 درجه و 7 دقیقه تا 59 درجه و22 دقیقه طول شرقی از نصفالنهار مبدأ و 28 درجه و 23 دقیقه تا 29 درجه و 52 دقیقه عرض شمالی از خط استوا قرار گرفته است . در گذشته که قسمتی از بخش راین از آن منفک نگشته بود، مساحت این شهرستان در حدود 19.480 کیلومتر مربع بوده ، ولی هم اکنون قریب 17.755کیلومتر مربع است.

حدود طبیعی آن از شمال به کوههای شرقی کرمان و چال تکاب و چاله هامون شور گز و از شرق به شنزارهای شورگز و چاله ریگان و از جنوب به خط الرأس کوههای شاهسواران و سلسله جبال بارز و کوههزار و از غرب به دشت پایکوبی راین ختم میگردد.

این شهرستان که ارتفاع آن از سطح دریا 1062 متر است از نظر ارتفاعات دو وضعیت متفاوت دارد:

یکی ناحیه کوهستانی که ادامه رشته کوههای مرکزی ایران و مشهور به جبال بارز (این کوهها چون سدی بین بم و جیرفت واقع شده اند و تنها راه عبور از آنها گردنه هایی چون گردنه معروف دهبکری است) و کوه هزار در جنوب غربی راین که مرتفع ترین کوه این ناحیه است.

دیگری ناحیه پست کویری است که مشتمل بر شنزار و نمکزار لوت و اطراف آن بوده و پست ترین نقطه آن با ارتفاع 330 متر از سطح دریا در حد بین شوره گز و فهرج واقع است، لذا بم از نظر آب و هوا به دو منطقه تقسیم می شود:

1 - آب و هوای صحرایی: که منطقه وسیع پَست کویری را در بر می گیرد. بارندگی کم و اختلاف درجه حرارت شب و روز زیادی دارد و فصول آن متغیر است.

2 - آب و هوای کوهستانی: که شامل نواحی راین و دهبکری است. در تابستان ییلاق اهالی شهرستان بم محسوب می شود.

خصوصیات جمعیتی:

وضعیت اقتصادی و کشاورزی

اساس اقتصاد شهرستان بر بنیان کشاورزی استوار است و از تمایزات مهم آن، تنوع محصولات زراعی و باغی میباشد . به طوری که وجود انواع درختان گرمسیری؛ خرما، مرکبات، وسمه، حنا، انگور، انار، کنجد، گیاهان جالیزی و صیفی جات و حبوبات در دشتهای وسیع بم و نرماشیر به عمل میآید و همچنین وجود انواع درختان سردسیری دردشت پایکوهی جبال بارز و نیز درختان پسته در ابارق و تهرود، این شهرستان را به صورت یکی از شهرستانهای حاصلخیز جنوب شرقی ایران در آورده است.

آب کشاورزی شهرستان بم از رودهای فصلی، قنوات و چاههای عمیق تأمین می گردد. از مهمترین رودهای بم می توان به رود نسا، رود فاشکوه، (تلنگو)، تهرود و رود آدوری که از جبال بارز و راین سرچشمه

می گیرند، اشاره نمود

درباره بم

بم مهمترین شهر در استان کرمان در جنوب شرقی ایران است. این شهر از شهرهای بسیار مهم بعد از کلانشهر کرمان در استان است. شهر بم تنها شهر ایران ثبت شده در میراث جهانی است.

شهر بم شهری است زیبا و دلکش با بوستان های گسترده ، در قسمت جنوب شرقی ایران قرار گرفته و یکی از شهرهای مهم و با ارزش استان کرمان محسوب شده که فاصله ای در حدود ۱۹۰ کیلومتری با کرمان داشته و مرکز شهرستانی است بهمین نام که قسمت شرقی استان را بخود اختصاص داده است.

حدود:

از شمال و مغرب به شهرستان کرمان

از جنوب به جیرفت

از مشرق به استان سیستان و بلوچستان

وسعت و تقسیمات سیاسی:

مساحت این شهرستان ۱۷۷۵۵ کیلومتر مربع است که ۱۰% وسعت استان پهناور کرمان را به خود اختصاص داده و شهرهای آن عبارتند از:.

فاصله بم با بعضی از شهرها و استانهای همجوار:

تا تهران ۱۲۶۴ کلیومتر

تا کرمان ۱۹۰ کلیومتر

تا جیرفت ۱۲۰ کلیومتر

تا ایرانشهر ۳۳۰ کلیومتر

تا چاه بهار ۶۵۰ کلیومتر

تا زاهدان ۳۲۵ کلیومتر

تا بندرعباس ۴۴۰ کلیومتر

فرودگاه این شهر در فاصله ۹ کلیومتری شرقی شهر بم و در شمال شرقی شهر بروات قرار دارد، که ترمینال بسیار زیبا و دیدنی آن با مساحت ۳۲۰۰ متر مربع در سال ۱۳۷۴ مورد بهره برداری قرار گرفت.

ایستگاه راه آهن سراسری این شهر در جنوب واقع گردیده و فاصله آن تا مرکز شهر ۵ کلیومتر می باشد.

شهر بم در مسیر راه ارتباطی شرق به غرب قرار گرفته ، بطوریکه پیوند دهنده نواحی شرقی ایران به نواحی مرکزی و غربی آن می باشد، لذا شهر بم در مسیر راه ارتباطی مناسب و ویژه ای واقع گردیده و از زمانهای کهن تا به امروز این ویژگی را با اندک تغییراتی حفظ کرده است.

اقلیم و آب و هوا

آب و هوای بم گرم و خشک است اما به علت مجاورت با کویر آب و هوای متغیری دارد، به طوریکه گاهی اوقات در تابستانها گرمترین و در زمستانها بسیار سرد می باشد. میزان بارندگی سالانه بطور متوسط ۶۸ میلیمتر است.

یکی از جاذبه های بی نظیر بم بخش خوش آب و هوا وتوریستی گردشگری دهبکری است.دهبکری زیباترین منطقه سرسبز و چشم نواز است که در شهرستان کویری بم خود نمایی میکند و به همین دلیل نزد مردم بم بسیار محبوبیت دارد.علاوه بر مردم بم در همه ی فصول سال دهبکری پذیرای مسافران بیشماری است.دهبکری دارای ارتفاعات بکر و دست نخورده ی بسیاری است به طوری که همه ساله گروه های کوه نوردی و گردشگری بسیاری در استان کرمان به ارتفاعات دهبکری قدم می گذارند.از جمله این ارتفاعات می توان به کوه شیر و منطقه زیبای مرغک اشاره کرد.

یکی دیگر از جاذبه های زیبا و دست نخورده ی بم منطقه ی مرغک از توابع دهبکری است که همه ی این مناطق دارای جنگل های پسته وحشی-بادام وحشی و سرسبزی بسیاری است.در مرغک نیز در گذشته موسیقی سنتی ایرانی اصیلی رواج داشته.از منطقه ی دهبکری از گذشت های دور در نوشته های نویسندگان و ادیبان به عنوان بهشت میان دو جهنم(دو شهر گرم بم و جیرفت)یاد شده است و همه در وصف سر سبزی آن سخن رانده اند..

یکی از جاذبه های طبیعی بینظیر بم روستای خوش آب و هوا و روستای توریستی و گردشگری باغچمک میباشد رطب این روستا مرغوب ترین رطب بم می باشد ، روستای باغچمک در 5 کیلومتری شهرستان کویری بم قرار دارد و در طول سال پذیرای مسافران زیادی میباشد

محصولات عمده کشاورزی این شهرستان عبارتند از:

خرما – مرکبات (پرتقال، لیمو، نارنگی، کریپ فروت) – حنا – وسمه (نیل) – گندم – جو – انواع حبوبات و جالیز – سیب زمینی – چغندر قند – پسته و . . . که در نواحی گرمسیری و سردسیری این شهرستان بدست می آیند. تولید خرمای این شهرستان حدود یکصدو بیست هزار تن بوده و مقام اول استان را دارد.

تاریخ و پیشینه

بم یکی از شهرهای تاریخی ایران و استان کرمان است طوری که اگر بخواهند به یک جهانگرد دو سه عکس تاریخی از ایران نشان دهند حتما یکی از آنها ارگ بم است. ارگ بم بزرگترین بنای خشتی جهان است که از لحاظ عظمت و زیبایی با دیوار چین مقایسه میشود). همچنین بم در گذشته به پاریس ایران شهرت داشت.شهر بم به فاصله تقریبی ۱۲۰۰ کیلومتری پایتخت قرار دارد، این شهر به لحاظ تاریخی و محصولات کشاورزی (بهویژه خرما)، معروفیت جهانی دارد. شهر قدیم بم یکی از پنج کورهٔ ایالت فارس بود و به دروازه شرق ایران شهرت داشتهاست . بم در مقطع حساسی از تاریخ (اواخر پادشاهی لطفعلی خان زند در زمان فرار او به بم) حتی از طرف لطفعلی خان پایتخت ایران نیز اعلام شد و برای مدت کوتاهی هم که شده پایتخت ایران بود.

وقتی پاتینجر جهانگرد انگلیسی در حدود ۱۱۸۹ خورشیدی وارد بم شد، قلعه آنرا مستحکم دیده و ذکر میکند: بقدری آنرا مستحکم کردهاند که شاید در همه ایران ازین حیث بینظیر باشد.

به نوشته بارتولد:بم مرکز صنعتی کرمان بوده و پارچههای نخی که در بم میبافتهاند بهمه جا حتی تا مصر میرفت.

جغرافی نویسان عرب قرن دهم به ویژه مقدسی شرح خوبی درباره اهمیت اقتصادی بم به دست ما میدهند و مقدسی مینویسد: بم یک مرکز ولایتی با اهمیت و دلکش و بزرگ است مردم آن کارشناس و دارای مهارتند. این شهر بازارگاهی است و مردم را از راه دور به خود میکشاند و پارچهای که در اینجا تولید میشود در کشورهای بسیاری شهرت دارد و آوازه بم در همه جهان اسلام پیچیده و مایه سرفرازی کشور میباشد و بیشتر اهالی شهر بافندگانند و بیشتر رختهای صادراتی بم در دهکدۀ بزرگی نزدیک آن فراهم میشود و در خاور و باختر جهان اسلام این رختها را به عالیترین همه لباسها میدانند و علاوه بر اینها دستار و پیراهن و لباسهای فاخر که طالب بسیار دارد و البسهای که از مرو بیرون میآید در بم تولید میگردد.

دکتر مظاهری: پرورش کرم ابریشم و کارگاههای ابریشم بافی متعددی از قرن ششم میلادی در نواحی یزد، بم، شوشتر و خوزستان شروع بکار کردهاند و احتمال بسیار دارد که صنعتی نساجی قدمت بیشتری در ناحیه بم داشته باشد.

کتاب بدایع الزمان; ولایت بم حکایت از بهشت میکرد، خطهای مشتمل بر الوان نعیم…

ساکنان نخستین بم اطلاعات ساکنان نخستین بم بدرستی شناخته نیست اما از روی سکونتگاههای دسته جمعی بویژه ایجاد برج و بارو های مستحکم در اطراف آنها، میتوان حدس زد که این شیوه فرهنگ آریائی باشد(زیرا بومیان ایران چنین استحکاماتی را لازم نمیدانستند) و با توجه به سکونت مداوم مردم در ارگ از هزاره های گذشته تا ۱۵۰ سال پیش می توان حدس زد مردم کنونی بم از نژاد آریایی نسبتا اصیل باشند. تیرهای آریائی نژاد که بر بم تاختند با بومیان مقاوم روبرو شدند و چون بر آنان پیروز گشتند بساختن برج و بارو و استحکاماتی پرداختند.

همچنین چندی پیش تحقیق وپژوهش یک محقق در مورد مردم بخش دهبکری و روستاهای تابع آن وآزمایش از آنها نشان داد DNAمردم دهبکری و توابع آن باDNAاجساد مدفون در ارگ بم یکی است و این موضوع به این معنا است که مردم دهبکری و توابع آن همان مردم قدیم ارگ بم هستند که صدها سال قبل به دلایل نامعلومی مثل خشکسالی یا گرمی هوا و غیره.. به مرور زمان و طی سالیانی از داخل ارگ بم به این منطقه ی پر آب و خوش آب و هوا نقل مکان کرده اند که عده ی بیشتر آنها در همان ارگ مانده اند.

بنای این شهر قدیمی را در اساطیر ایرانی به بهمن ابن اسفندیار نسبت میدهند.

هفتواد اسطوره ی بمی شاهنامه:

باستناد داستان هفتواد در شاهنامه و کتاب کارنامک اردشیر بابکان میتوان دریافت که با نام کجاران یا کوزران، که اکنون محلهای به همین نام در شمال غربی بم میباشدکه بطور حدس و گمان آنرا میتوان بعنوان نخستین هسته شهر بم پنداشت. در روزگار ساسانیان هفتواد مرد فقیر ساکن در شهر کجاران سرو سامانی یافته و حاکم را از میان برمیدارد و برای خود برج و باروئی بر بالای تپه مجاور قلعه حاکم قبلی میسازد که همین ارگ کنونی بم است…بنابراین هفتواد شهر را توسعه نداد، بلکه محل تجمع سکونتگاهی را تغییر داد و مردم را از شهر کجاران به پای تپه کشانید و خود بر بالای تپه و در برج به حکمرانی پرداخت.

بم در گذشته یکی از پنج کورهٔ ایالت فارس بود. ابن حوقل مؤلف کتاب صورهالارض در قرن چهارم هجری از بم به نام شهری که از جیرفت بزرگتر و هوایش از آن سالمتر و دارای نخلستانهای زیاد بوده، یاد کردهاست. همچنین از سه مسجد بم به نامهای مسجد خوارج و مسجد هزاران و مسجد قلعه نام برده و به تفصیل پارچههای مرغوب و زیبایی را که در آن جا بافته میشد، ذکر کردهاست. بنا به گفته مقدسی در کتاب احسنالتقاسیم، باروی شهر بم چهار دروازه به نامهای نرماشیر، کوسکان، آسبیکان و کورجین داشتهاست. طبق گفتهٔ وی بیشتر بازارهای بم در خارج شهر و تعدادی هم در داخل شهر قرار داشتهاند. بم در مسیر جادههایی که جنوب خاوری ایران را با سیستان، افغانستان و بلوچستان مرتبط میکند قرار دارد. به همین جهت این شهر از دوره ساسانیان اهمیت نظامی و بازرگانی زیادی داشتهاست. شهر بم در سال ۱۱۳۱ه. ق به تصرف محمود افغان درآمد، ولی به علت شورشی که در قندهار روی داد آنجا را رها کرده عازم قندهار شد. ولی بار دیگر در سال ۱۱۳۴ه. ق بر بم استیلا یافت و این وضع تا سال ۱۱۴۳ه. ق که نادر، اشرف افغان را شکست داد، ادامه داشت. در سال ۱۲۰۹ه. ق، لطفعلیخان زند، در همین شهر توسط عمال آقا محمد خان قاجار دستگیر شد. خان قاجار به یادگار این موفقیت منارهای از سرهای ۶۰۰ تن از مخالفین خود در بم برافراشت.

فهرست بناهای تاریخی شهرستان بم:

ارگ بم در شمال شرقی شهر جدید بم است

قلعه دختر در یک کیلومتری شمال ارگ بم

خرابه های شهر جغوک آباد و سرنسا در نرماشیر و آثار قلعه گزن خاص در ریگان

میل نادر، کیلومتر ۸۵ جاده زاهدان

محراب بازمانده از مسجد رسول (ص) و بقعه خواجه علمدار در مشرق ارگ

کوشک رحیم آباد در سه کلیومتری مشرق ارگ

قیصریه و بازار زردشتیان در خیابان طباطبایی

قلعه پیر ماه شاه، قلعه جمالی، قلعه شهید (قلعه خان)، قلعه نعیم آباد در نرماشیر

تل آتشی و قلعه دارستان در ۳۰ کیلومتری شرق بم

طی کاوشهای اخیر که در بخش دارستان انجام گرفت نشانههایی از دوران نوسنگی کشف شده که به هزاره هفتم قبل از میلاد مسیح میرسد به طوریکه میتواند تکمیل کننده حوزه فرهنگی هلیل که مربوط به هزاره سوم قبل از میلاد است باشد. سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری پیرامون مطالعات تخصصی این متحول گر تاریخ بشریت گمانه زنی و لایه نگاری با مسئولیت دکتر گاراژیان و دکتر مختاری اقداماتی را انجام دادهاست. نشانههای دیگری از این دوران در فلسطین وجود دارد که از جمله تفاوتهای آن با آثار به دست آمده در بم می توان به وجود سفال در منطقه دارستان بر خلاف فلسطین اشاره نمود.

تپه های تاریخی بید رون در ۱۰ کیلومتری بم

بقعه سید طاهرالدین محمد (نویسنده بم نامه) در خیابان سید شمس الدین

بقعه امامزاده اسیری در خیابان طباطبایی

بقعه امامزاده زیدبن زین العابدین در مسیر بهشت زهرا

بقعه امامزاده سید عبدا… و بی بی کنج بانو خواهرش در نارتیچ ۸ کیلومتری شرق بم

بقعه عبدالمومن کمشکی ، گذارکاه عباسعلی

بقعه خواجه حسن عسگری در ۷ کیلومتری غرب بم

مسجد و حمام وکیل بم

ارگ بم

ارگ بم در گوشه شمال شرقی و چسبیده به شهر و در مجاورت جادهٔ فرعی ابریشم ( ادویه) قرار دارد و بنا به روایات متعدد، مربوط به دوران اشکانی و یا هخامنشی است. تا اواخر دوره قاجار، ارگ بم همچنان مسکونی بودهاست. ارگ بم در تاریخ ۱ فروردین ۱۳۴۵ به شماره ۵۱۹ در فهرست آثار ملی و شهر بم با عنوان بم و منظر فرهنگی آن در ژوئن ۲۰۰۴ در فهرست آثار میراث جهانی به ثبت رسیدهاند. ارگ بم بزرگترین بنای خشتی جهان است که از لحاظ عظمت و زیبایی با دیوار چین مقایسه میشد اما متاسفانه در زلزله دی ماه سال۱۳۸۲ این بنای بی نظیر آسیب جدی دید و هنوز با گذشت چند سال از وعدههای مسئولین همچنان این بنا به همان شکل ماندهاست. با بررسی انجام شده طی چند سال گذشته بنای اولیه این ارگ تاریخی به شش هزار سال پیش بر میگردد.

از ویژگی های مهم بم آن است که شهر قدیم آن (قلعه ارگ بم) دیگر مسکونی نیست و تا حدودی حفاظت شده که بوضوح می توان پی به وجود یک شهر سنتی برد و کاربرد اصلی هر یک از عناصر آن را دریافت.

دو بخش عمده شهر قدیم: از قلعه و ارگ تشکیل شده که هر کدام از این بخشها از عناصر ساختمانی متفاوتی دیگر بوجود آمده اند که هنوز باقی مانده اند و تا حدودی هم مرمت و حفاظت می شوند.

شکل کالبدی شهر قدیم بم ، در طول چندین سال ساخته و پرداخته شده و در طول هزاران سال است که ارزش و اعتبار خود را حفظ نموده است و از قواعد و اصولی نشات یافته که امروزه نشان دهنده هویت و کیفیت معماری با ارزش آن می باشد.

مجموعه های ساختمانی متعدد با اصول و روش های خاصی با یکدیگر ترکیب یافته و شکل خاص شهری خود را تحت شرایط یک نظام سلسله مراتبی را بدست آورده و بصورت منسجمی با یکدیگر پیوند خورده اند.

شهر قدیم بم در وسعتی قریب به ۰۰۰/۱۸۰ متر مربع قرار گرفته و در جهت شمال شرقی شهر فعلی واقع می باشد و از سمت شمال به رودخانه بم و از سمت شرق به آثار باقیمانده حصار ربض و باغات محله باغدروازه و از سمت جنوب به محله حافظ آباد و پارک ارگ محله دولاب و از سمت غرب به محلات خواجه مراد و نهرشهر محدود می گردد.

هتلها و مراکز اقامتی شهرستان بم

هتل ۴ ستاره پارسیان بم

هتل ۴ستاره ارگ جدید

هتل ۴ ستاره ارم ارگ جدید

هتل ۳ ستاره جهانگردی بم

صنعت و اقتصاد

شهرک ارگ جدید و منطقه ویژه اقتصادی ارگ جدید

منطقه ویژه اقتصادی ارگ جدید، با هدف ایجاد و توسعه زمینههای لازم برای فعالیتهای کارامد صنعتی، جذب فن آوریهای نوین و افزایش زمینههای اشتغال از طریق جلب و هدایت سرمایه گذاری داخلی و خارجی در دهه فجر سال ۱۳۷۶، تاسیس ورسماً کار خود را آغاز کرد. مساحت این منطقه بالغ بر ۱۱۰۰هکتار منطقه ویژه اقتصادی و ۹۰۰ هکتار شهرک ارگ جدید است که در فاصله ۱۰ کیلومتری شرق شهرستان بم (در جاده بم -زاهدان) در استان کرمان واقع شدهاست. این منطقه قبل از پیوستن به مناطق ویژه اقتصادی، سرمایه گذاری خارجی را از طریق همکاری با شرکت خودروسازی دوو کره جنوبی جذب و به تدریج زمینه لازم را برای فعالیت سایر شرکتها فراهم نمود. براین اساس، با مشارکت وسرمایه گذاریهای گسترده انجام شده و همت متخصصان داخلی، در حال حاضر منطقه ویژه اقتصادی ارگ جدید، تنها منطقه ویژه اقتصادی تخصصی در زمینه صنایع خودروسازی، قطعه سازی و صنایع وابسته به آن درکشور محسوب میشود به طوریکه در حال حاضر چندین مدل از خودروهای تولیدی در کشور توسط شرکتها و کارخانجات حاضر در این منطقه ساخته میشود. شرکت عمران ارگ بعنوان سازمان مسئول منطقه ویژه اقتصادی ار گ جدید به منظور تحقق بخشیدن به توسعه فعالیتهای صنعتی، اقتصادی و گردشگری از ابتدای تاسیس بخش عمدهای از فعالیت خود را در این منطقه آغاز کرد. از جمله اقدامات این شرکت ایجاد زیر ساختها وامکانات پشتیبانی مورد نیاز از قبیل احداث ترمینال اختصاصی درفرودگاه بم، تاسیس ترمینال مسافری و باربری راه آهن و انبارهای مجهز کالا، تامین آب، برق و مخابرات، ساخت هتلها، امکانات ورزشی، تفریحی، آموزشی و سایر تسهیلات بودهاست که علاوه بر فراهم آمدن زمینههای لازم برای توسعه پیش از پیش سرمایه گذاریهای صنعتی، امید میرود تا این منطقه با توجه به پتانسیلهای لازم در آیندهای نزدیک به یکی از قطبهای توریستی و تفریحی کشور نیز تبدیل شود.

صنایع خودروسازی شهرستان بم

خودروسازان بم

گروه خودرو سازی مدیران خودرو

گروه خودروسازی کرمان موتور

گروه خودرو سازی راین

ارگ دیزل

بم خودرو

و بیش از ۲۰ کارخانه تولید قطعات خودرو

کارخانه کاغذ سازی کریمان بم

دانشگاهها

بم شهری دانشگاهی است. دانشگاههای این شهر به شرح ذیل است:

دانشگاه علوم پزشکی بم

دانشگاه پیام نور مرکز بم

دانشگاه آزاد اسلامی بم

دانشگاه عالی بم

دانشکده فنی علی بن ابیطالب بم

دانشگاه بین المللی علوم پزشکی ارگ جدید

دانشگاه جامع علمی کاربردی بم

دانشگاه علوم بهزیستی بم

مرکز مخاطرات زمین شناختی بم

زمین لرزه بم

زمینلرزه بم، زمینلرزهای سهمگین بود به شدت ۸/۶ ریشتر که در ساعت ۵:۲۶ بامداد ۵ دی ۱۳۸۲ شهر بم را لرزاند. کشتهشدگان، این زمینلرزه در آمارهای مختلف، بین ۳۲٬۰۰۰ تا ۴۳٬۰۰۰ و زخمیها حدود ۰۰۰/۷۰ نفر بیان شدهاند. همچنین در این زمینلرزهٔ ویرانگر، ارگ تاریخی بم تا حدود زیادی تخریب شد.

داغ داریم نه داغی که بر آن اخم کنیم

مرگمان باد اگر شکوه ای از زخم کنیم

مرد آن است که از نسل سیاوش باشد

«عاشقی شیوه ی رندان بلاکــَش باشد»

چند قرن است که زخمی متولی دارند

از کویر آمده ها بغض سفالی دارند

بنویسید گلوهای شما راه بهشت

بنویسید مرا، خشت به خشت

بنویسید زنی مُرد که زنبییل نداشت

پسری زیر زمین بود و پدر بیل نداشت

بنویسید که با عطر وضو آوردند

نعش دلدار مرا لای پتو آوردند

زلف ها گرچه پر از خاک و لبش گرچه کبود

«دوش می آمد و رخساره برافروخته بود»

خوب داند که به این سینه چه ها می گذرد

«هرکه از کوچه ی معشوقه ی ما می گذرد»

بنویسید غم و خشت و تگرگ آمده بود

از در و پنجره ها ضجه ی مرگ آمده بود

شهر آنقدر پریشان شده بود از تاریخ

شاه قاجار به دلداری ارگ آمده بود

با دلی پر شده از زخم، نمک می خوردیم

«دوش وقت سحر از غصه» ترک می خوردیم

بنویسید که بم مظهر گمنامی هاست

سرزمین نفس خسته ی «بسطامی»هاست

ننویسید که بم تلی از آوار شده است

بم «به خال لب ِ» یک «دوست، گرفتار» شده است

مثل وقتی که دل چلچله ای می شکند

مرد هم زیر غم زلزله ای می شکند

زیر بار غم شهرم جگرم می سوزد

به خدا بال و پرم، بال و پرم می سوزد

مثل مرغی شده دل در قفسی از آتش

هر قدر این ور و آن ور بپرم می سوزد

بوی نارنج و حناهای نکوبیده به خیر

که در این شهر پر از دود سرم می سوزد

چاره ای نیست گلم! قسمت من هم این است

دل به هر سرو قدی می سپرم می سوزد

هر بد است از غم دنیای لیلی است عزیز!

گله ای هست اگر حوصله ای نیست عزیز!

یاد دادند به ما نخل کمر تا نکنیم

آن چه داریم «ز بیگانه تمنا» نکنیم

آسمان هست، غزل هست، کبوتر داریم

باید این چادر ماتم زده را برداریم

تن تُرد همه ی چلچله ها در خاک و

پای هر گور چهل نخل تناور داریم

مشتی از خاک تو را باد که پاشید به شهر

پشت هر حنجره یک «ایرج» دیگر داریم

مثل ققنوس ز ما باز شرر خواهد خواست

بم همین طور نمی ماند و برخواهد خواست

داغ دیدیم؛ شما داغ نبینید قبول

تبری هم نفس باغ نبینید قبول

هیچ جای دل آباد شما بم نشود

سایه ی لطف خدا از سر ما کم نشود

گاه گاهی به لب عشق صدامان بکنید

داغ دیدیم امید است دعامان بکنید

بم به امید خدا شاد و جوان خواهد شد

«نفس باد صبا مشک فشان خواهد شد» (حامد عسکری)

مشاهیر بم :

مرحوم داریوش رفیعی ………….. خواننده

مرحوم ایرج بسطامی ……………. خواننده

کورس سرهنگ زاده …………… خواننده

مهدی بهزادپور (بهزاد) ………….. خواننده

مرحوم داوود سلطانی نژاد ……… خواننده

شعرا و نویسندگان معروف:

بی بی حیاتی بمی ……………….. شاعر قرن یازده هجری

طیان ژاژخای ( طیان بمی) ……….. شاعر قرن چهارم

سید طاهرالدین بمی ……. عارف و صاحب کتاب “بم نامه” که در موزه مسکو نگهداری می شود.

استاد شاهرخی ………. شاعر سرود ملی و چهره ماندگار جمهوری اسلامی

محمد علی جوشایی ……………… غزلسرای معاصر

اهورا ایمان ………………………….. ترانه سرا

محمد علی علومی ……….. نویسنده رمان ” شاهنشاه در کوچه دلگشا ” رمان برتر طنز ده سال اخیر ایران و برنده دو دوره جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی و کتاب فصل ایران

نوازندگان و هنرمندان:

مرحوم علی سلطانی …………. نقاش و نوازنده

حسین مجیدیان ……………….. نوازنده سه تار

روح انگیز سام نژاد …………….. اولین هنرپیشه زن سینمای ایران فیلم سینمایی دختر لر

و دیگر چهره های علمی و دانشگاهی:

پروفسور محمود لشکری زاده بمی ….ریاضیدان و صاحب نظریه “بمی (نمایشی بر نیم گروههای توپولوژیک)

پروفسور عباس افلاطونیان …………. متخصص درمان ناباروری و موسس بزرگترین مرکز ناباروری خاورمیانه

پروفسور حمید رحمت ……………… رئیس انجمن جراحان مغز و اعصاب ایران و استاد نمونه دانشگاه تهران

دکتر اصغر مکارم …………………. استاد برجسته دانشگاه علوم پزشکی تهران

دکتر رضا اشرف زاده …………….. استاد ادبیات دانشگاه فردوسی مشهد و خیام شناس معاصر

دکتر احمد اکبری ………………… رئیس دانشگاه سیستان و بلوچستان

دکتر کمشکی …………………… رئیس مرکز مطالعات اقیانوس اطلس وزارت دفاع آمریکا

مبارزین و آزادی خواهان:

رفعت نظام نرماشیری …………. آزادیخواه دوره مشروطه

اسامی نمایندگان مجلس از اول مشروطیت تا انقراض پهلوی

۱۵ مهر ۱۲۸۵ ش. دوره اول

شهر بم در دوره اول و دوم مجلس نماینده نداشته است.

۲۶ تیر ۱۲۸۸ ش. دوره دوم

۱۴ آذر ۱۲۹۳ ش. دوره سوم

حاج اسماعیل خان (اعتبارالسطنه).

اول تیر ۱۳۰۰ ش. دوره چهارم

عدل السطنه.

۲۲ بهمن ۱۳۰۲ ه.ش دوره پنجم

میرزا اسماعیل خان وکیل (امیراحتشام)

۱۹ تیر ۱۳۰۵ ه.ش دوره ششم

میرزا حسن خان ابراهیمی (مختارالملک)

۱۴ مهر ۱۳۰۷ ه.ش دوره هفتم

دکتر مهدی خان ملک زاده

۲۴ آذر ۱۳۰۹ ه.ش دوره هشتم

دکتر مهدی خان ملک زاده

۲۴ اسفند ۱۳۱۱ ه.ش دوره نهم

دکتر مهدی خان ملک زاده

۱۵ خرداد ۱۳۱۴ ه.ش دوره پانزدهم

دکتر مهدی خان ملک زاده

۲۰ شهریور ۱۳۱۶ ه.ش دوره یازدهم

دکتر مهدی خان ملک زاده

۲۶ فروردین ۱۳۱۸ ه.ش دوره دوازدهم

دکتر مهدی خان ملک زاده

۲۲ آبان ۱۳۲۰ ه.ش دوره سیزدهم

دکتر مهدی خان ملک زاده

۱۶ اسفند ۱۳۳۲ ه.ش دوره چهاردهم

لطفعلی رفیعی (پدر داریوش رفیعی)

۲۵ تیرماه ۱۳۲۶ ه.ش دوره پانزدهم

علی اکبر سالار بهزادی

۲۰ بهمن ۱۳۲۸ ه.ش دوره شانزدهم

علی اکبر سالار بهزادی

۷ اردیبهشت ۱۳۲۱ ه.ش دوره هفدهم

انتخابات انجام نشد

۲۷ اسفند ۱۳۳۱ ه.ش دوره هجدهم

زین العابدین سالار بهزادی

۱۰ خرداد ۱۳۳۵ ه.ش دوره نوزدهم

زین العابدین سالار بهزادی

۲۰ اسفند ۱۳۳۹ ه.ش دوره بیستم

زین العابدین سالار بهزادی

۲۹ شهریور ۱۳۴۲ ه.ش دوره بیست و یکم

سید امان ا… اولیاء

۱۴ مهر ۱۳۴۴ ه.ش دوره بیست و دوم

سید امان ا… اولیاء

۹ شهریور ۱۳۵۰ ه.ش دوره بیست و سوم

سید امان ا… اولیاء

۱۶ فروردین ۱۳۵۴ ه.ش دوره بیست و چهارم

عیسی تدین

نمایندگان مردم بم در مجلس شورای اسلامی (بعد از انقلاب اسلامی)

دوره اول جناب علیرضا یارمحمدی

دوره دوم جناب حاج حاتم ناروئی

دوره سوم جناب حاج مجید دبستانی

دوره چهارم جناب حاج مجید دبستانی

دوره پنجم جناب حاج مجید دبستانی

دوره ششم جناب حاج حاتم ناروئی

دوره هفتم ابتدای دوره هفتم پس از زلزله بدون نماینده و (میان دوره ای) حجه الاسلام حاج موسی غضنفر آبادی

دوره هشتم جناب حجه الاسلام حاج موسی غضنفر آبادی

دوره نهم جناب حجه الاسلام حاج موسی غضنفر آبادی

دوره دهم جناب مهندس نیکزادی پناه

امید است که مطالب موفق اطلاعات مفیدی نسبت به شهر زیبا ی بم به شما ارائه نموده باشد

ارادتمندشما : علیرضا رحیمی فرد (دیماه 1395 هجری خورشیدی )